فریمن

1

کریس فریمن، بنیانگذار اسپرو درگذشت.

این خبری بود که دو هفته پیش همه جا پیچید و میل باکسهای افراد مختلفی در دنیا پرشد از ذکر خاطراتی در ارتباط با فریمن و اثرگذاری وی بر مطالعات علم، تکنولوژی و نوآوری (اسپرو هم برخی را جمع کرده و اینجا گذاشته).

خوب برای من قابل باور نبود که این همه مدت اینجا باشیم و همه جا صحبت از فریمن باشد، ولی وی را حتی یکبار نتوانیم ببینیم به دلیل اینکه چندسال آخر عمرش مریض بوده و توان کار علمی نداشت و به اسپرو هم به ندرت می آمد. فریمن در سال 1966 به دانشگاه ساسکس دعوت شد، یعنی 18 سال بعد از اینکه فوق لیسانس اقتصاد خود را از دانشگاه LSE لندن دریافت کرده بود، تا مرکز تحقیقات سیاست علم (اسپرو که بعدا به مرکز سیاست علم، تکنولوژی و نوآوری تغییر یافت) را راه اندازی کند. وی تا سال 1982 رئیس آن موسسه بود. البته وی هیچ گاه یک دکترای رسمی را تمام نکرد هرچند چندین دکترای افتخاری در کارنامه خود داشت.

2

روزنامه تایمز دو روز بعد از مرگ فریمن، یعنی 18 آگوست، یک صفحه کامل به وی اختصاص داد که برخی مطالب آن راجع به کارهای علمی فریمن است و بدنیست در اینجا مجددا ذکر شود:

از اولین کارهای وی تحقیق درباره نوآوری های تکنولوژیک در صنایع مختلف بود که منجر به کتاب اقتصاد نوآوری در سال 1974 شد، کتابی که سه بار ویرایش شد و ویرایش آخر آن با نام اقتصاد نوآوری صنعتی در سال 1997 منتشر شد. وی در این کتاب نشان می دهد که نوآوری تکنولوژیک چگونه در رقابت پذیری اقتصادی نقش کلیدی بازی می کند.


وی همچنین تحقیقات متنوعی در باب اشتغال و رابطه آن با تغییرات تکنیکی انجام داده که حاصل آنها در چند کتاب مختلف چاپ شده است. از کارهای مهم دیگر وی کار بر روی موجهای بلند تکنولوژیک و نقش آنها در توسعه اقتصادی است و وی استدلال می کند که این موجهای بلند تکنولوژیک خود معلولی از نوآوری های تکنولوژیک هستند. همچنین وی این ایده را توسعه داد که این موجها لزوما منحصر به اقتصاد نیستند، بلکه موجهایی هستند که اثرات اجتماعی و بعضا فرهنگی نیز دارند.

از جمله ابداعات دیگر وی مفهوم نظام ملی نوآوری بود که هرچند وی در مطالعه در باب ژاپن در سال 1987 این مفهوم را مطرح ساخت، اما ایده های اولیه این نگاه در کارهای وی به اوایل دهه 80 برمی گردد.

و البته بسیاری ایده های ریز و درشت دیگر در این رشته که ذکر آنها از حوصله این مجال خارج است.

3

اما نکته ای که بسیار برای من جالب بود، نحوه ای بود که بن مارتین از فریمن یاد کرد. بن مارتین به جای توجه به محتوای کارهای علمی وی، به اثرات بیرونی کارهای وی توجه بیشتری دارد. وی اثرگذاری های اصلی فریمن را ایجاد اسپرو به عنوان اولین نهاد رسمی که در باب اقتصاد علم و تکنولوژی شروع به کار کرد به همراه راه اندازی ژورنال research policy می داند و در نهایت راه اندازی و توسعه Frascati Manual و شاخصهای سنجش علم و تکنولوژی که این جریان در حال حاضر کماکان ادامه دارد.

به زعم فریمن، هدف تحقیق صرفا فهم عالم نیست، بلکه تغییر آن نیز هست و برای این کار، یک محقق به تنهایی نمی تواند کاری از پیش ببرد بلکه این مهم باید در یک تلاش جمعی صورت بگیرد، نکته ای که منجر به راه اندازی اسپرو و مجلات متعدد و تحقیقات جمعی و روحیه تیمی در این نهاد شده و صد البته در ارتباط با جامعه جهانی منجر به راه اندازی یک جریان فکری در دنیا شده است (با همراهی نخبگانی نظیر نلسون و روزنبرگ در آمریکا، لاندوال در دانمارک و غیره).

هرچند در جای جای دنیا فریمن را به عنوان یک محقق بزرگ می شناسند که اثرات برجسته ای به یادگار گذاشته است، در اسپرو وی را کماکان یک رهبر بزرگ و یک مدیر توانمند در راه اندازی یک نهاد علمی برجسته می دانند که توانست رشد کند و جزء راهبران یک جریان جدید در دنیا باشد، نکته ای که بن مارتین به آن تاکید دارد.

لذا شاید قبل از اینکه ما نیازمند این باشیم که از فریمن نظام نوآوری یا اقتصاد نوآوری و موجهای بلند تکنولوژیک را یاد بگیریم، نکاتی که خود وی نیز قبل از راه اندازی اسپرو نیز بلد نبود و بلکه وی حتی دکترا نیز نداشت، باید از وی یاد بگیریم که چگونه می توان یک نهاد بالنده علمی ایجاد کرد و آن را به جلو هدایت کرد... نهادی که اعتماد میان محققان، دانشجویان، اساتید و دانشجویان، کارمندان و ...  در ذره ذره بنیانهای آن موج می زند و خروجی آن تولید علم و معرفت متناسب با نیازها و شرایط است.

ابراهیم

 

/ 7 نظر / 22 بازدید
محمد حسين رضازاده مهريزي

سلام بر آقا ابراهيم و دوستان عزيز تشكر از متن بسيار قشنگتون. هم خيلي پر محتوا بود و هم خيلي اثرگذار. من شخصا جمع‌بندي به اين خوبي رو از كارهاي فريمن نديده بودم. انشاء الله كه ما هم بتونيم در راه اندازي جريان هاي موثر در حوزه هاي مرتبط اثرگذار باشيم.

علی اصغر محکی

سلام. ما همیشه از مطالب خوب وبلاگ شما استفاده می کنیم. اگر بخواهیم با ذکر منبع در روزنامه از آنها استفاده کنیم که اشکالی ندارد؟ به خانواده محترم سلام برسانید.

ابراهیم

با سلام شما بدون ذکر منبع هم بگذارید ما خوشحال می شویم که بقیه هم بهره مند شوند.

مهدی کیامهر

با سلام، جمع‌بندی جالبی بود. من هم وقتی در مورد تاسیس اسپرو می‌خواندم خیلی تحت تاثیر پشتکار و روحیه علمی فریمن در سرو سامان دادن به یک فیلد جدید مطالعاتی قرار گرفتم. اصولا افرادی با این ویژگیها اندک هستند.

مهدی مجیدپور

نلسون در پیام تسلیت اش گفته بود که تعداد افرادی که به این شکل توانستند جریانی را در دنیا ایجاد کنند اندک اند. تغییری که فریمن در فیلد آکادمیک سنتی ایجاد کرد و جریان تفکری که راه انداخت خط بطلانی بر جریان مدرک گرایی و سلسله مراتبی در نهادهای آکادمیک است.

محمد پاک نیت

خیلی وقت بود متن به این قشنگی تو وبلاگ ندیده بوددم. کوتاه... شیرین...وبلاگی... دستت درد نکنه دکتر...

رجبی

از خدای متعال برای مرحوم طلب مغفرت و برای بازماندگان طلب صبر داریم.